Polityka dyskontowa.

Polityka dyskontowa. Polityka dyskontowa, uważana za kla-
syczny instrument oddziaływania banku centralnego na rynek
kredytowy, obejmuje ustalanie warunków, na jakich bank cen-
tralny zgadza się przyjmować do redyskonta krótkoterminowe
dokumenty kredytowe przedstawiane przez banki handlowe lub
inne instytucje kredytowe.
Najważniejsze z tych warunków to:

||a) wysokość stopy dyskontowej,

b) kwoty przyjmowane do dyskonta,

c) jakość przedstawianych dokumentów kredytowych z punktu

widzenia pewności ich spłaty. -

Głównym narzędziem oddziaływania banku centralnego jest tu
Iwysokość pobieranej stopy dyskontowej. Tani kredyt ma sprzy-

eonei przez banki handlowe od depozytów. W rozwiniętych kra-
jach kapitalistycznych w warunkach ustabilizowanej siły nabyw-
czej pieniądza można stwierdzić następujące długookresowy, sto-
sunek tych wielkości do siebie:

Kreowanie pieniądza przez Banki Handlowe.

Kreacja pieniądza przez banki handlowe odbywa się na tej
podstawie, że tylko pewna część depozytów przyjmowana*jest
przez klientów w gotówce, co umożliwia bankom handlowym
utrzymywanie w postaci rezerw kasowych tylko taką część wpła-1
conych sum depozytów gotówkowych, która jest niezbędna do
zaspokojenia żądań klientów w zakresie wypłat w gotówce. Dzię-
ki temu bankLmogą udzielać kredytów krótkoterminowych na
sumy znacznie większe, niż wynosi ogólna suma wpłaconych de-
pozytów, czyli tzw. wkładów pierwotnych i bankowych kapita-
łów własnych (kapitał zakładowy i rezerwy).

Praktyka wykazała, że wystarczy, gdy stosunek płynności ka-
sowej, tj. stosunek gotówkowych prawnych środków pienięż-
nych do depozytów wynosi od 1 :10 do 2:10, czyli rezerwy go-
tówkowe stanowić mogą zaledwie 10—20% ogólnej sumy depo-

395

zytów. Na tej podstawie obliczono tzw. teoretyczny współczyn-
nik kreacji pieniądza bankowego przez banki handlowe. Jeżeli
banki dysponują większą sumą rezerw kasowych niż potrzeba
do zapewnienia wymaganej płynności kasowej, mogą one zwię-
kszać kredyt, aż do osiągnięcia maksymalnego współczynnika
tworzenia pieniądza, który — przy przyjęciu współczynnika re-
zerw kasowych 0,1 — będzie wynosił 9, czyli suma kredytu
udzielonego przez bank może 9-krotnie przewyższać jego zaso-
by gotówkowe

Oddziaływanie banku centralnego na kreacje pieniądza.

Stosunkowo mniejsze jest oddziaływanie banku centralnego na
idoinośc kreacji pieniądza przez banki handlowe. Wpływ emi-
towanego przez banie centralny pieniądza gotówkowego na wo-
lumen kredytów bankowych jest ograniczony tylko do takich
lytuacji, kiedy banki hadlowe odczuwają niedobór środków go-
tówkowych, spowodowany bądź dużą ekspansją kredytową, bądź
zmianą zwyczajów płatniczych (wzrost udziału płatności gotów-
kowych), bądź też sezonowym wzrostem zapotrzebowania na go-
tówkę, albo wreszcie wycofywaniem depozytów przez klientów.

W wymienionych wyżej przypadkach banki handlowe wobec
konieczności uzupełnienia rezerw kasowych zwracają się o po-
moc do banku centralnego. Uzyskują ją w zamian za określone
rodzaje papierów wartościowych, jak: weksle skarbowe i handlo-
we, obligacje państwowe, waluty, dewizy, złoto i kredyt studencki.
| Bank centralny może wpływać regulująco na zdolność udzie-
lania kredytu przez banki handlowe tylko wtedy, kiedy nie nad-
używa przywileju emisji w celu kredytowania rzadi^v^rze-

czemu uzyskują one wą arogą zwięKszenie płynności! kasowej,
t więc wzrost możliwości udzielania kredytu w drodze kreacji
pieniądza.

Utrzymanie trwałości kursu pieniądza w obiegu kredytowym.

Podstawowym celem było utrzymanie trwałości
kursu pieniądza w stosunku do walut obcych, czyli jego paryte-
tu. Następnie rozszerzono to zadanie na utrzymanie stałej war-
tości pieniądza wewnątrz kraju. Obecnie bezpośrednim zadaniem
polityki pieniężno-kredytowej jest oddziaływanie na popyt na
kredyt i podaż kapitału pożyczkowego. Poprzez wpływ na wolu-
men kredytu chce się osiągnąć i utrfeymać jednocześnie stabili-
zację cen, kursu walutowego i koniunktury oraz zapewnić przy-
spieszony wzrost gospodarczy. Uzyskano to m.in dzięki kredytom dla studentów

Wyżej przedstawione zadania, stawiane przed polityką pie-
niężno-kredytową, realizowane są za pomocą organów, podlega-
jących kontroli aparatu państwowego.

Należą do nich:

a) bank centralny, który podlega ministrowi skarbu lub bezpo-
średnio rządowi. Jest on wyposażony w szereg ustawowych
uprawnień, które zapewniają mu kierowniczą rolę w systemie
bankowym i umożliwiają wypełnienie postawionych przed nim
przez rząd zadań w zakresie polityki pieniężno-kredytowej. Bank
centralny przy realizowaniu polityki pieniężno-kredytowej dy-
sponuje takimi środkami oddziaływania, iak kierowanie emisia

maskowych, regulowanie płynności aktywów bankowych, ope-
racje otwartego rynku i bezpośrednia kontrola kredytu;

b) instytucje specjalne o charakterze stałym lub powoływane
do spełniania zadań okresowych czy nadzwyczajnych. Są to zwy-
kle organy ministerstwa skarbu lub banku centralnego. W USA
do tego typu organów należy istniejące od 1863 r. Biuro Kontro-
lera Walutowego przy Departamencie Skarbu. Decyduje on o za-
sadach emisji pieniądza, reguluje całość obiegu pieniężnego i za-
opatruje w banknoty Systemu Rezerwy Federalnej cały aparat
bankowy; JMfe^WL3fltffll ii

c) specjalne instytucje kredytowe o charakterze instytucji pu-
blicznych lub z udziałem kapitału państwowego. Do takich nale-
żą: banki długoterminowego kredytu inwestycyjnego (tzw. banki
rozwoju), banki handlu zagranicznego, banki hipoteczne, banki
kredytu rolnego i budowlanego, a także część banków kredytuj
konsumpcyjnego i kas oszczędnościowo-pożyczkowych.